Гипотеза


Гипотеза
Гипотеза (гр. hypothesis – негіз, болжау) – 1) құбылыстың себептері, құбылыстардың арасындағы бақыланбайтын (байқалмайтын) байланыстар туралы және с.с. негізделген (толық емес) болжау (предположение); 2) болжауды ұсыну, оны негіздеу (толық емес) және дәлелдеу немесе жоққа шығаруды қамтитын таным процесі. Бұл процесте екі сатыны бөледі: 1) болжауды дамыту; 2) болжауды дәлелдеу немесе жоққа шығару.
Болжауды дамыту бірнеше кезеңдерден тұрады. Бірінші кезең – болжауды ұсыну. Болжаулар аналогия, толық емес индукция, Бэкон-Милль әдістерінің және т.б. негізінде ұсынылады. Осылай ұсынылған болжау жиірек әлі гипотеза емес, ол көбірек болжам (догадка), себебі жарым-жартылай болса да негізделген жоқ. Екінші кезең – ұсынылған болжаудың көмегімен барлық бар фактілерді (болжау ұсынылғанға дейін белгілі болған, бірақ есепке алынбаған, сол сияқты болжау ұсынылғаннан кейін ашылған) түсіндіру.
Өзінің дамуында осы екі кезеңнен өтуден басқа болжау гипотеза болу үшін келесі талаптарды қанағаттандыруы керек. Бірінші талап – болжау логикалық қайшылықты болмауы керек (өзіне-өзі қайшы келмеуі керек) және ғылымның іргелі қағидаларына (ережелеріне) қайшы келмеуі керек. Талаптың соңғы бөлігі абсолюттік емес. Кейбір жағдайларда осы қағидалардың өздерін күманға салу пайдалы.
Екінші талап – болжау принципиалды тексерілетіндей болуы керек. Ондай тексерілудің екі түрі ажыратылады – тәжірибелік және принципиалды. Болжау тәжірибелі тексерілетін деп есептелінеді, егер ол қазіргі уақытта немесе салыстырмалы алыс емес уақытта тексерілетін болса. Болжау принципиалды тексерілетін деп есептеледі, егер ол тексерілуге мүмкін болса (жақын уақытта болмаса да, әйтеуір қашан болса да). Түбінде тексерілмейтін (негізделмейтін немесе жоққа шығарылмайтын) болжамдар гипотеза ретінде мойындалмайды.
Үшінші талап – бұрын анықталған, бірақ оларды түсіндіруге бағытталмаған фактілерге қайшы келмеуі керек. Төртінші талап – болжау құбылыстардың мүмкіндігінше өте кең шеңберіне қолданылуы керек. Жоғарыда айтылғандардың бәрі орындалғанда болжауды әлбетте негізделген (толық емес), яғни гипотеза деп есептейді, санайды. Әрі қарай ол дәлелденілуі немесе жоққа шығарылуы керек (мұның да ережелері бар).

Философиялық терминдердің сөздігі. - Павлодар: ПМПИ. . 2011.

Синонимы:

Смотреть что такое "Гипотеза" в других словарях:

  • ГИПОТЕЗА — (от греч. hipothesis основание, предположение) положение, выдвигаемое в качестве предварительного, условного объяснения некоторого явления или группы явлений; предположение о существовании некоторого явления. Г. может касаться существования… …   Философская энциклопедия

  • ГИПОТЕЗА — (греч. hypothesis, от hypotithemi предполагать). Предположение научное, основанное на вероятности; догадка, домысел. Словарь иностранных слов, вошедших в состав русского языка. Чудинов А.Н., 1910. ГИПОТЕЗА [гр. hypothesis предположение] научное… …   Словарь иностранных слов русского языка

  • гипотеза — См. догадка строить гипотезу... Словарь русских синонимов и сходных по смыслу выражений. под. ред. Н. Абрамова, М.: Русские словари, 1999. гипотеза предположение, допущение, догадка, домысел; пангенезис, подозрение, биогенез, изостазия Словарь… …   Словарь синонимов

  • гипотеза — научное предположение, выдвигаемое для объяснения некоего явления, подлежащее опытной проверке и теоретическому обоснованию для приобретения статуса научной теории. В психологии предположение об отдельных свойствах реальности, выдвигаемое для… …   Большая психологическая энциклопедия

  • Гипотеза — такая часть нормы, которая содержит указание на те условия (фактические обстоятельства), с наступлением которых действует данная норма. Гипотеза неотъемлемый элемент нормы, ее точность и определенность есть условие реализации нормы. Отсутствие… …   Элементарные начала общей теории права

  • гипотеза — ы, ж. hypothèse f., Hypothese, лат. hypothesis. Умозрительное научное предположение. Сл. 18. Журналист не должен торопиться порицать ипотезы. 1754. Ломоносов О должности журналистов. // Куник Сб. 2 518. Гипотеза моя, казалось, могла изъяснить… …   Исторический словарь галлицизмов русского языка

  • гипотеза — — [[http://www.rfcmd.ru/glossword/1.8/index.php?a=index d=23]] гипотеза 1. Требующее научного доказательства предположение, предварительное объяснение проблемы, основанное на имеющихся знаниях и опыте. Проверка и подтверждение Г. означают… …   Справочник технического переводчика

  • ГИПОТЕЗА — ГИПОТЕЗА, гипотезы, жен. (греч. hypothesis) (книжн.). Научное предположение, не доказанное, но обладающее некоторой вероятностью и объясняющее ряд явлений, без него необъяснимых (научн.). Создать гипотезу. Прийти к гипотезе. Строить гипотезы.… …   Толковый словарь Ушакова

  • ГИПОТЕЗА — структурная часть нормы права. Словарь финансовых терминов …   Финансовый словарь

  • гипотеза —         ГИПОТЕЗА (от греч. hypothesis основа, предположение) особого рода знание, а также особый процесс развития знания. Г. в первом смысле слова это обоснованное (не полностью) предположение о причинах явления, о ненаблюдаемых связях между… …   Энциклопедия эпистемологии и философии науки

Книги

Другие книги по запросу «Гипотеза» >>


Поделиться ссылкой на выделенное

Прямая ссылка:
Нажмите правой клавишей мыши и выберите «Копировать ссылку»

We are using cookies for the best presentation of our site. Continuing to use this site, you agree with this.